FORUM ABSOLWENTÓW TP Pszczela Wola

[slawek]

Rok różnorodności biologicznej

~ 29 lip 2010 ~

Gdzie te rozłożyste stare jabłonie, grusze, śliwy i czereśnie, które ocieniały niegdyś opolskie pałace i wiejskie zagrody. Gdzie te odmiany owoców, z których nasze babcie piekły pyszne ciasta i wyrabiały konfitury? bioróżnorodność
Bieżący rok został ogłoszony przez ONZ „Rokiem różnorodności biologicznej”

ponieważ uznano, że zagrożenie dla bioróżnorodności stało się problemem światowym. W całej Europie, w tym również w Polsce, prowadzi się wiele działań mających na celu ochronę różnorodności biologicznej. Należy do nich m.in. czynna ochrona ginących gatunków roślin i zwierząt, promowanie rolnictwa ekologicznego i ekstensywnego oraz odtwarzanie starych odmian drzew i krzewów owocowych, które w wielu regionach naszego kraju zostały niemal zupełnie wyniszczone.

Gdzie te wainbyrny?

Po II wojnie światowej troską ówczesnych rządów była szybka i wielka produkcja. Stare odmiany drzew nie sprostały tym wymaganiom i zaczęły zanikać, w tym również piękne sady z rozłożystymi drzewami. Na ich miejscu pojawiły się szpalery nowych odmian niewielkich, niskopiennych drzewek owocowych dających obfite plony. Papierówki, kosztele, szare i złote renety, żeleźniaki oraz boikeny to stare odmiany jabłoni, które wraz ze starymi sadami poszły w zapomnienie.
Podobnie jak śliwka węgierka czy gruszki klapsy, konferencje, faworytki albo gruszki winne zwane na Górnym Śląsku „wainbyrnami”, które czasem można jeszcze kupić na wsi.

Stare odmiany drzew owocowych osiągają duże rozmiary, rosną powoli, późno owocują, ale mają tak wiele walorów przyrodniczych, że powinny być dziś odtwarzane oraz pielęgnowane, gdyż tworzą odrębne, bardzo specyficzne ekosystemy. Są miejscem bytowania wielu gatunków pożytecznych owadów, rzadkich gatunków ptaków oraz siedliskiem dla pszczół, które dziś masowo wymierają od nadmiaru chemicznych środków ochrony roślin.

Stare sady stanowią również wyjątkowo urokliwy element krajobrazu, miejsce wytchnienia i odpoczynku. Szczególny nastrój panujący w starym sadzie, gdy roznosi się w nich słodka woń najpierw kwiatów, a potem owoców, wycisza wewnętrznie, uspokaja, koi rozedrgane nerwy.

Na Śląsku Opolskim największe nagromadzenie starych, niezwykle malowniczo położonych sadów z unikalnymi już odmianami drzew owocowych znajduje się na stokach Góry Świętej Anny, m.in. w Ligocie Górnej, Ligocie Dolnej, Górze Świętej Anny, Wysokiej, Porębie, Dolnej, które często otoczone są równie pięknymi ogrodzeniami z kamienia wapiennego.

Sporo starych sadów zachowało się również w miejscowościach położonych w dolinie Odry. W okolicach Góry Świętej Anny zachowało się również najwięcej drzew dawnych odmian czereśni, tak chętnie kupowanych na straganach przez pielgrzymów odwiedzających annogórskie sanktuarium. Owocowe odmiany czereśni pochodzą od wiśni ptasiej, gatunku, który w Polsce występuje dziko w lasach liściastych i mieszanych oraz śródpolnych zadrzewieniach, przede wszystkim na południu kraju. Dobre, soczyste jej odmiany od wieków budziły pożądanie.

Pierwsze sprowadził do Europy rzymski wódz i smakosz Lukullus, który sporą część majątku wydał na wystawne uczty. Wielkim smakoszem czereśni był również Napoleon, dla którego wyhodowano specjalną, żółtą odmianę. Obecnie jej liczne odmiany hodowane są w całej Europie. Drzewo to, obok orzecha włoskiego, należy do jednych z najbardziej okazałych drzew owocowych. Dorasta do 20 m wysokości i co roku może wydać nawet 300 kg owoców. Ich jedzenie to samo zdrowie, zwłaszcza dla osób mających kłopoty z sercem, reumatyzmem lub nerkami, gdyż zawarty w owocach potas usuwa z tkanek złoża soli.

Podobnie jak jabłka mają właściwości odtruwające i wspaniale odmładzają skórę. Leczniczą częścią czereśni są również ich szypułki owocowe, z których robi się napary łagodzące zapalenia dróg moczowych oraz chorób gardła.

Powrócić do starych odmian

Niestety, większość naszych starych, opolskich sadów powoli zamiera i znika z wiejskiego krajobrazu. Praktycznie nie spotkamy już także starych drzew owocowych przy opolskich pałacach i zamkach. Chore i usychające drzewa zostają wycięte, a ich miejsce zajmują nowe, niskopienne odmiany pozbawione szkodników. Podobny los spotyka aleje czereśniowe wokół Góry Świętej Anny, będące niejako symbolem tego miejsca.

Dawniej, praktycznie każda szosa, droga polna czy miedza była obsadzana tym pięknym drzewem owocowym. Obecnie wycina się coraz więcej starych, chorujących przydrożnych czereśni. Nikt jednak w ich miejsce nie sadzi nowych drzew, nie mówiąc już o wprowadzeniu dawnych odmian, które za kilkadziesiąt lat znikną zupełnie z opolskiego krajobrazu, a owoce z naszych stołów. Ratunkiem dla ginących odmian jest przeszczepianie ich na silne młode drzewka.

W Polsce akcje ochrony starych odmian owocowych rozpoczął w 1995 r. Park Krajobrazowy Doliny Dolnej Wisły. W tej okolicy słynnej z tradycji sadowniczych przeprowadzono spis starych sadów, założono szkółkę i bank genów. Starymi odmianami drzew owocowych zainteresowali się ekologiczni rolnicy oraz właściciele gospodarstw agroturystycznych. Stąd też konieczne jest i w naszym regionie rozpoczęcie tego typu akcji, która pozwoli na zachowanie dla przyszłych pokoleń opolskich kwitnących, starych sadów.

Źródło: Gazeta Wyborcza Opole
_________________
miód | Polski Miód| Pszczela Wola | miody
Pożyczone od Darka ...

[slawek]

Pojecie różnorodność biologiczna oznacza bogactwo (liczbę rożnych) elementów na poszczególnych poziomach organizacji przyrody oraz częstość ich występowania.

Różnorodność biologiczna dzieli się na :
* różnorodność gatunkowa- bogactwa roślin i zwierząt występujących na Ziemi
* różnorodność genetyczna (wewnątrzgatunkowa)- zróżnicowanie genów zawartych w pulach genowych poszczególnych gatunków
* różnorodność ekosystemów bogactwo siedlisk warunkujących bogactwo ekosystemów

Na konferencji ONZ "Środowisko i Rozwój" zwanej tez Szczytem Ziemi zwołanej w 1992 r w Rio de Janeiro podstawowym zagadnieniem była ochrona różnorodności biologicznej. Wówczas wprowadzono zalecenia dla rządów państw które miały na celu ochronę różnorodności biologicznej. Na tej samej konferencji został podpisany dokument Agenda 21 (Globalny Program Działań) którego zalecenia brzmią następująco:

opracowanie krajowych ocen stanu różnorodności biologicznej
przygotowanie krajowych planów i strategii działania w celu zachowania i właściwego korzystania z różnorodności biologicznej
prowadzenie wielokierunkowych badan nad znaczeniem różnorodności ekosystemów
zachęcenie do stosowania tradycyjnych metod w rolnictwie i racjonalnego korzystania z zasobów przyrody
ochrona naturalnych siedlisk
opracowania zasad pomocy finansowej dla krajów biednych i rozwijających się oraz określenie sposobów, które maja ułatwić tym krajom dostęp do nowoczesnych, niezatruwanych dla środowiska technologii

I tak właśnie Polsce i kilku innym państwom zalecono przygotowanie Krajowego Studium Różnorodności Zostało one opracowane przez zespól Narodowej Fundacji Ochrony Środowiska pod kier. prof. Romana Andrzejewskiego Skalda się ono z 2 części W pierwszej- przyrodniczej opisano stan różnorodności roślin i zwierząt oraz ich siedlisk i ekosystemów Zawiera ona także listy gatunków rzadkich i zagrożonych, gatunków obcych, endemitów i reliktów Zawiera ona również opis parków narodowych w Polsce oraz strategie ochrony przyrody. Druga cześć- ekonomiczna, zawiera ona ocenę wydatków, korzyści oraz potrzeb finansowych. Oceniono w niej także stan świdomości ekologicznej społeczeństwa polskiego. Druza świadomość o degradacji środowiska => mniejsze zainteresowanie sprawami jego ochrony!

Ochrona różnorodności biologicznej w Polsce szczególnie ważna jest w odniesieniu do Puszczy Białowieskiej i Bieszczadów, występują tam naturalne zespoły leśne Tak samo ważna jest ochrona bagien biebrzańskich, które są największym naturalnym kompleksem torfowisk w Europie Środkowej


ROZNORODNOSC GATUNKOWA:
Na ochronę gatunkowa składają się: ochrona in situ i ochrona ex situ. Ochrona in situ to ochrona ekostystemow i naturalnych siedlisk gatunków, a ochrona ex situ to ochrona gatunków poza ich naturalnym środowiskiem np. w ogrodach zoologicznych i botanicznych. Ma ona na celu zachowanie wymierających gatunków, które żyją tylko w ogrodach zoologicznych i botanicznych., poza swoimi naturalnymi siedliskami, oraz zachowanie ich materiału genetycznego, a także ich reintrodukcje.
Reintrdukcja to ponowne wprowadzenie organizmów danego gatunku zwierząt na tereny zajmowane w przeszłości, na których z różnych przyczyn wyginęły W Polsce do najbardziej znanych należy reintrodukcja bobra na obszarze niżu polskiego i Karpat oraz żubra w różnych regionach kraju.


Zmniejszanie się liczebności organizmów, a w konsekwencji ich wymieranie spowodowane jest różnorodnymi czynnikami, są to:
niszczenie i przekształcanie środowiska przez człowieka- działalność ta powoduje m.in. zbyt duża i szybka eksploatacje zasobów przyrody
zanieczyszczenia wód oraz spuszczanie do zbiorników wodnych podgrzanych wód przemysłowych wpływa negatywnie na rozmnażanie się gatunków zwierząt oraz zmienia istotnie warunki życia występujących tam organizmów i możne prowadzić do ich śmierci!
budowa autostrad i dróg szybkiego ruchu bez uwzględnienia tras wędrówek zwierząt
zmechanizowanie prac leśnych i polowych
wiele gatunków traci swoje siedliska, bo człowiek wycina lasy i zmienia je na pola uprawne, zajmuje tereny pod budownictwo oraz szlaki komunikacyjne zaoruje laki.
wypalanie wyschniętych tra przyczynia się do śmierci wielu gatunków roślin i zwierząt żyjących w glebie
zbieranie roślin w celach dekoracyjnych, przemysłowych i handlowych.

Ogólnie flora Polski liczy około 5000 gatunków roślin. W naszym kraju występuje również okolo 6600 gatunków grzybów i porostów. Fauna Polski liczy natomiast około 600 gatunków kręgowców i około 31000 gatunków bezkręgowców.
Ochrona gatunkowa roślin ma na celu zachowanie gatunków dziko rosnących. Istnieją dwie metody ochrony roślin- ochrona ścisła i ochrona częściowa. W ochronie ścisłej zabrania się umyślnego nieszczanie roślin dziko występujących, ich wyrywania, ścinania, sprzedaży, kupna przenoszenia oraz wywożenia za granice. Ochrona częściowa objęto gatunki roślin leczniczych oraz przemysłowych, czyli gatunki mające znaczenie gospodarcze anie z ustawa można je pozyskiwać ale tylko na obszarach i w ilościach uzgodnionych z Ministrem Środowiska

Ochrona polskiej fauny polega przede wszystkim na ochronie gatunkowej i ochronie obszarowej, realizowanej w rezerwatach i parkach narodowych. Ochrona gatunkowa ma na celu zachowanie wszystkich istniejących ganków organizmów, ich pełnej puli genowej. Lista chronionych gatunków zwraca uwagę na zagrożenie polskiej fauny i flory. Przyczynia się do kształtowania w społeczeństwie świadomości potrzeby szanowania roślin i zwierząt, a tym samym zachowania ich różnorodności

Flora i fauna Polski wciąż są jeszcze dość bogate, choć obecnie wielu gatunkom grozi wyginiecie. Wśród zwierząt ginącymi gatunkami są np. niepylak apollo, łosoś, żółw błotny, orzeł przedni i żbik Do roślin zagrożonych wymarciem należą np. szachownica kostkowata, pierwiosnka omączona, kotewka, orzech wodny, fiolek bagienny i brzoza karłowata

W 1992 roku ukazała się "Polska czerwona księga zwierząt", a rok później "Polska czerwona księga roślin", które zawierają rejestr gatunków skrajnie zagrożonych i ginących, gatunków rzadkich i narażonych na wyginiecie oraz ich opis. Księgi te przyczyniaj się do poznania stopnia i przyczyn zagrożenia wielu gatunków organizmów oraz do wprowadzenie odpowiednich kompleksowych form ich ochrony.
CIEKAWOSTKA:
Już w średniowieczu wydawano zakazy wycinania niektórych drzew i tępienia zwierząt łownych. Najstarsze zarządzenie dotyczące ochrony zwierząt w Polsce to wydany przez Bolesława Chrobrego zakaz polowania na bobry. Z kolei za panowania Władysława Jagiełły, w 1423, wprowadzono zakaz wycinania cisów.


ROZNORODNOSC GENETYCZNA:
Zmienność genetyczna w obrębie gatunku umożliwi jego przystosowanie do zmieniających się warunków środowiska Zapewnia trwanie gatunku mimo zmian środowiska Zmienność te można badać pomiędzy osobnikami w populacji, miedzy populacjami w obrębie gatunku oraz miedzy gatunkami. Ochrona różnorodności genetycznej, czyli zmienności puli genowej, zwiększa szanse przetrwania gatunku. Na pule genowa populacji wywierają wpływ mutacje, dobór naturalny i dryf genetyczny. Szczególne znaczenie maja imigrancie dostarczający populacji nowe genotypy
Dla ochrony różnorodności genetycznej utworzono tzw. banki genów- są to instytucje, których zadaniem jest przechowywanie nasion, tkanek lub żywych kolekcji różnych odmian roślin Zasoby genowe gromadzi się już od wielu lat, a szczególnie intensywnie w ostatnim 40leciu. Najwięcej uwagi poświecono roślinom uprawnym.

Polska ma również duże osiągnięcia w ochronie zasobów genowych drzew leśnych Powstał nowy obiekt - Leśny Bank Genów w Kostrzycy kolo Jeleniej Góry, gdzie są gromadzone nasiona drzew i krzewów leśnych z tereny całego kraju. Nasiona przechowywane są w odpowiednich warunkach zachowują zdolność kiełkowania nawet przez kilkadziesiąt lat. Takie nasiona pozwalaj prowadzić nasadzenia w wypadku zniszczenia drzewostanu spowodowanego przez szkodniki, pożary lub zanieczyszczenia powietrza

Materiał genetyczny dziko występujących gatunków organizmów wykorzystuje się do rozmnażania gatunków, do odtwarzania gatunków zagrożonych wyginięciem oraz do doskonalenia gatunków roślin uprawnych. Inżynieria genetyczna wykorzystuje do badan geny dziko żyjących gatunków organizmów w celu otrzymania gatunków o nowych korzystnych dla człowieka cechach Prowadzi to do zmiany częstości występowania genów w danej populacji. Wiele nadziei wiążę się z uszlachetnieniem odmian roślin uprawnych i ras zwierząt hodowlanych genami pochodzącymi z różnych gatunków czy tez z wykorzystaniem dzikich gatunków do produkcji leków Istotna zachęta do podejmowania takich decyzji jest fakt ze sprzedaży np> gatunku pomidora uszlachetnionego genami pomidora dzikiego z Peru, a także leku antybiotykowego wyprodukowanego z ekstraktu barwinka madagaskarskiego- przynosi korzyści materialne.


ROZNORODNOSC EKOSYSTEMOW:
Ochronę różnorodności ekosystemową można rozumieć jako ochronę wewnętrznego zróżnicowania krajobrazu, w którego skład wchodzą rożne typy ekosystemów Zwykle zachowanie dużej różnorodności gatunkowej i siedliskowej warunkuje stabilność ekosystemu. Duże zróżnicowanie gatunkowe ekosystemu zwiększa liczbę powiązań i współzależności miedzy poszczególnymi gatunkami (drapieżnictwo, pasożytnictwo itd,). Daje to możliwość ustalenia się stanu równowagi dynamicznej, czyli stanu stabilnego. Również obieg materii i przepływ energii w ekosystemie są zależne od bogactwa gatunków, które tworzą siec pokarmowa. Problem pojawia się wtedy, gdy liczebność jakiejś populacji zaczyna gwałtownie spadać, a innej nadmiernie wzrastać.

Różnorodność ekosystemów daje ciekawy, mozaikowy i zróżnicowany krajobraz, dostarczający wielu wrażeń estetycznych. Polska ma stosunkowo duża różnorodność obszarowa. Składają się na nią min. naturalny prabór niżowy Puszczy Białowieskiej, duże tereny bagienne, torfowiska, nadmorskie wydmy, naturalne zbiorowiska roślinne, nizinne i górskie Wiele z tych terenów objęto rożnymi formami ochrony (parki narodowe, krajobrazowe, rezerwaty przyrody, użytki ekologiczne, obszary chronionego krajobrazu, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe, które pomagają zachować różnorodność biologiczna.



Polska ma stosunkowo duża różnorodność biologiczna. Jest ona uwarunkowana położeniem geograficznym, niewielka chemizacja rolnictwa i leśnictwa.
Różnorodność biologiczna ma olbrzymie znaczenie dla ludzkości. Środowisko przyrodnicze charakteryzuje się bogactwem i różnorodnością gatunkowa, które powstawały przez setki milionów lat i koniecznie trzeba je zachować dla przyszłych pokoleń.
Wartością bezcenna jest również piękno przyrody. Dostarcza człowiekowi niezapomnianych wrażeń estetycznych, pozwala odpoczywać oraz regenerować siły fizyczne i psychiczne.
_________________
miód | Polski Miód| Pszczela Wola | miody
Pożyczone od Darka ...

[slawek]

Różnorodność biologiczna
Przez tysiące lat ludzie poznawali otaczającą ich przyrodę. Dawniej, kiedy byli od niej zupełnie bezpośrednio zależni znali ją lepiej. Zwłaszcza społeczności żyjące z tego, co zbierały i upolowały, miały bardzo rozległą wiedzę przyrodniczą. Na przykład Indianie z amazońskiej puszczy znają setki gatunków roślin i zwierząt - każdemu nadali odrębną nazwę, wiedzą gdzie je spotkać, jakie mają właściwości i jakie mogą mieć praktyczne zastosowanie. Ludzie ci jeszcze do niedawna żyli w sposób niezmieniony od kilku tysięcy lat, nie znali pisma ani techniki, ale doskonale znali otaczający ich świat istot żywych. A ile gatunków roślin i zwierząt żyjących w Twojej okolicy potrafisz rozpoznać i prawidłowo nazwać?

Przez tysiące lat ludzie poznawali przyrodę, ale do dziś nawet podstawowa wiedza o niej nie jest pełna. Naukowcy poznali i opisali mniej niż 2 miliony gatunków - żyjących obecnie i wymarłych dawno temu. A na Ziemi żyje teraz przypuszczalnie około 10 milionów (a może nawet 50 milionów) gatunków istot żywych, więc co najmniej 80% z nich nie ma nawet nazwy! Owe idące w miliony liczby dają nam wyobrażenie o różnorodności biologicznej - mnogości i rozmaitości form, jakie może przybierać ożywiona materia.

Przybieranie mnóstwa różnorodnych form, to przystosowanie całej przyrody do zmienności czynników środowiska. Dzięki swej różnorodności przyroda może przetrwać zmiany środowiska (zachodzące przede wszystkim z powodu zmian ilości energii docierającej ze Słońca na Ziemię). Z nastaniem zmiany część osobników, gatunków i ekosystemów ginie. Ale ponieważ osobniki, gatunki i ekosystemy są wystarczająco zróżnicowane, przynajmniej niektóre z nich maja cechy, dzięki którym są zdolne do przetrwania zmian i przekazania następnym pokoleniom tych cech umożliwiających powstawanie i trwanie kolejnych osobników, gatunków i ekosystemów. W procesie ewolucji przyroda wciąż wytwarza różnorodność i ją podtrzymuje – ciągle kształtują się nowe gatunki, które jak najdokładniej, ale na bardzo różne sposoby, przystosowane do aktualnie panujących warunków środowiska, a jednocześnie wciąż powstają osobniki o nowych cechach i nowych kombinacjach cech, które zwiększają prawdopodobieństwo przetrwania gatunku w wypadku następnej zmiany w środowisku.

Różnorodność przyrody wynika z różnorodności osobników, gatunków i ekosystemów.
Przyroda tworzy różnorodność, która zapewnia jej równowagę – utrzymanie homeostazy na poziomie osobników, gatunków i ekosystemów. Wynika to stąd, że zwykle stabilniejsze (odporniejsze, lepiej przystosowane, sprawniej reagujące na zmiany w środowisku) są układy złożone z większej liczby elementów i tym samym regulowanych (samoregulujących się) większą liczbą wzajemnych oddziaływań, niż układy złożone z mniejszej liczby różnych elementów powiązanych między sobą mniejszą liczbą oddziaływań.

Różnorodność biologiczna (zwana też bioróżnorodnością) jest szczególną wartością całej żywej przyrody – można ją określić jako:
• wszystkie formy istnienia żywej materii,
• wszystkie stworzenia wraz ze wszystkimi ich niepowtarzalnymi cechami i przystosowaniami oraz wszystkimi oddziaływaniami zachodzącymi pomiędzy nimi.

Informacja o różnorodności istot żywych zapisana jest we wszystkich genach (a ściślej – we wszystkich wariantach genów), które można znaleźć we wszystkich żywych komórkach wszystkich gatunków.

Zagrożenia dla różnorodności biologicznej

Wymieranie gatunków jest procesem naturalnym, do którego dochodzi na skutek nieustannych zmian zachodzących w środowisku i dotyczy każdego gatunku. Jednak obecnie człowiek tak szybko i na tak wielką skalę przekształca środowisko przyrodnicze, że tempo wymierania gatunków przybiera katastrofalne tempo.

Wyliczono, że jeśli wycinanie lasów na całym świecie będzie wzrastać w dotychczasowym tempie to w ciągu najbliższych trzydziestu lat rocznie ginąć będzie bezpowrotnie od 50 000 do 100 000 gatunków roślin i zwierząt – czyli dziennie więcej niż 137 i co najmniej 8 gatunków na godzinę! Jeśli efekty globalnego ocieplania się klimatu nasilą się, w najbliższych dziesięcioleciach rozpocznie się wymieranie wielu organizmów morskich. Katastrofa o takiej skali nie zdarzyła się od końca ery dinozaurów, czyli przez ostatnie 65 milionów lat. A przyczyną tak gwałtownego wymierania jest przede wszystkim gospodarcza działalność człowieka. Wśród wymierających przeważają gatunki z najliczniejszych grup systematycznych (np. owady, drobne rośliny) zamieszkujące strefę tropikalną i charakteryzujące się niewielkimi zasięgami występowania.

Co powoduje tak błyskawiczne znikanie gatunków?

Najważniejszą przyczyną jest utrata siedlisk, czyli niszczenie przez człowieka warunków do życia odpowiednich dla tych gatunków. Ludzie zagarniają coraz więcej terenów, przekształcają środowisko przyrodnicze w swoje środowisko cywilizacyjne. W tak zmienionych warunkach wiele gatunków nie potrafi żyć – ani ukryć się, ani znaleźć pokarmu, ani rozmnażać się - więc ginie. Wymarcie z powodu utraty siedliska dotyczy aż ponad połowy gatunków, które giną obecnie.

Na drugim miejscu wśród przyczyn wymierania jest wprowadzanie przez człowieka gatunków pochodzących z innych rejonów geograficznych – wypierają one gatunki rodzime na drodze konkurencji lub po prostu je zjadają. Szczególnie wyraźne tego przykłady widać na oceanicznych wyspach i w Australii, gdzie sprowadzone przez człowieka zwierzęta: kozy, owce, króliki, szczury, psy i koty szybko opanowały środowisko wyjadając pożywienie rodzimym gatunkom lub powodując spustoszenia wśród nieprzystosowanych do obrony przed drapieżnikami miejscowych zwierząt. Także wprowadzanie obcych gatunków roślin wielokrotnie wywoływało duże zmiany w różnych ekosystemach przez wypieranie rodzimych roślin. Takie same problemy mogą wywołać organizmy modyfikowane genetycznie.

Dopiero trzecie miejsce na liście przyczyn wymierania gatunków zajmuje bezpośrednie zabijanie osobników – czyli przede wszystkim rybołówstwo, kłusownictwo, myślistwo oraz wycinanie drzew, które nie są uprawiane a jedynie rosną w naturalnych lasach (przede wszystkim tropikalnych).

Najbardziej zagrożone są gatunki o małych zasięgach

Najlepiej poznanym przykładem gatunków o naturalnie małych zasięgach są ptaki. Ponad 1/4 wszystkich gatunków ptaków (2623 z ok. 7100 gatunków) ma małe zasięgi, czyli zamieszkuje na obszarach mniejszych niż 50 000 km2 – to jest mniej więcej tyle, co powierzchnia jednego województwa. Wśród gatunków o małym zasięgu znajduje się 816 gatunków zagrożonych wymarciem, co stanowi 74% wszystkich gatunków, które zagrożone są wymarciem. Większość (80%) z 62 gatunków ptaków, które wymarły w przeciągu ostatnich 200 lat też miała małe zasięgi.

Zdecydowana większość gatunków ptaków o małych zasięgach to gatunki leśne występujące w strefie tropikalnej. Wiele z nich zamieszkuje te same obszary. Przez to całe zasięgi 20% wszystkich ptasich gatunków mieszczą się na zaledwie 1% powierzchni lądów. Wniosek z takich wyliczeń jest prosty – jeżeli człowiek zmieni przyrodę na tej 1/100 powierzchni lądu to pozbawi siedlisk i doprowadzi do wymarcia 1/5 gatunków ptaków żyjących na Ziemi. Ale można wysnuć też wniosek optymistyczny – wystarczy zachować naturalne siedliska na tym jednym procencie lądów aby 20% gatunków ptaków mogło żyć nadal.

Ta sama reguła dotyczy też innych grup zwierząt oraz roślin, dlatego najwięcej gatunków roślin i zwierząt zagrożonych wymarciem to gatunki o małych zasięgach występujące w lasach tropikalnych.
Różnorodność biologiczna – skarb ludzkości

Gdy dowiadujemy się coraz więcej o żywej przyrodzie i jej działaniu, odkrywamy, że każdy z jej składników i mechanizmów ma jakieś znaczenie dla naszego istnienia, rozwoju, zdrowia lub choćby wygody. Na przykład gatunki takie jak ryż, pszenica, owca lub drożdże są niezbędne w gospodarce człowieka od wielu tysięcy lat po dziś dzień. Ale inne gatunki dopiero w przyszłości mogą okazać się równie ważne dla człowieka. Na przykład pleśń pędzlak zapewne przez wiele milionów lat produkowała penicylinę, którą człowiek odkrył i potrafił zastosować w medycynie dopiero kilkadziesiąt lat temu.

Wiele gatunków roślin i zwierząt także bakterii i grzybów wydaje się bezużyteczne i zbędne, bo nie dostrzegamy możliwości uzyskania z nich korzyści. Po prostu nikt ich nie zbadał albo jeszcze nie znamy możliwości zastosowania już znanych ich właściwości. Zależy nam na tanich, nieszkodliwych dla nas technologiach – są one zakodowane w genach milionów gatunków żyjących na Ziemi. Z biegiem czasu pojawiać się będą nowe potrzeby i pomysły na nowe zastosowania dla wytwarzanych przez przyrodę produktów. Dlatego bezmyślne niszczenie „niepotrzebnych” i nieznanych gatunków od mikroskopijnych bakterii i grzybów po olbrzymie drzewa jest działaniem na własną szkodę, a tym bardziej na szkodę przyszłych pokoleń. Albowiem niszcząc jakiś gatunek bezpowrotnie niszczymy geny będące informacją o sposobie wytwarzania jakiejś substancji, która mogłaby okazać się bardzo użyteczna w życiu człowieka.

Ochrona różnorodności biologicznej

Od lat dziewięćdziesiątych 20. wieku rozumiemy, że ważne jest zachowanie różnorodności biologicznej we wszystkich ekosystemach. Różnorodność trzeba chronić po to, by:

* podtrzymać mechanizmy działania żywej przyrody,
* zachować jej zdolność do przetrwania zmian środowiska,
* nie tracić tych wartości, których jeszcze nie umiemy odkryć i wykorzystać, a które mogą być podstawą rozwoju i gwarancją przeżycia przyszłych ludzkich pokoleń.

Ochrona różnorodności biologicznej wpisana została do międzynarodowych konwencji o ochronie przyrody, ustaw i programów rozwoju wspólnot międzynarodowych (np. Unii Europejskiej) i poszczególnych państw. Przede wszystkim rolnictwo i leśnictwo mają chronić różnorodność biologiczną

W Europie, gdzie rolnictwo i plantacje drzew (czyli sadzone i wycinane dla drewna lasy gospodarcze) zajęły miejsce prawie wszystkich naturalnych układów przyrodniczych, nie ma innego sposobu na utrzymanie zasobów przyrody, jak przez zachowanie różnorodności biologicznej na obszarach stale objętych gospodarką człowieka.

Nowoczesne rolnictwo oprócz wytwarzania zdrowej żywności powinno celowo utrzymywać różnorodność biologiczną. Nie jest to zadanie nowe, bo spełniali je rolnicy przez cały czas istnienia rolnictwa. Dopiero w 19. i 20. wieku wielkoobszarowe monokultury, nadmierna chemizacja i ciężkie maszyny zrujnowały ekosystem.

Do podstawowych zadań nowoczesnego rolnictwa i leśnictwa należy także utrzymywanie przy życiu wielu różnorodnych układów przyrodniczych ze wszystkimi właściwymi im gatunkami. A społeczeństwa, dla których dobra (przeżycia, zdrowia, poprawy standardu życia) takie działanie jest podejmowane powinno odpowiednio wynagradzać pracę rolników i leśników w tej dziedzinie. Unia Europejska już realizuje programy dopłat (programy rolnośrodowiskowe <agrienvironmental schemes>) za utrzymywanie w gospodarstwach rolnych szczególnie wartościowych, utrzymujących różnorodność biologiczną ekosystemów (np. podmokłych łąk, górskich zbiorowisk roślinnych).

Utrzymywanie różnorodności biologicznej przez rolnictwo i leśnictwo, chroniąc całe działające układy przyrodnicze, chroni zarazem zagrożone gatunki roślin i zwierząt (np. owadów, ptaków, nietoperzy) oraz jednocześnie polepsza warunki:

* produkcji zdrowej żywności,
* otrzymywania czystej wody pitnej,
* zabezpieczenia przed powodziami,
* wypoczynku i rekreacji dla ludzi ze środowisk miejskich.

Różnorodność biologiczna w Polsce

W Polsce żyje około 72-75 tysięcy gatunków. Mikroorganizmów i grzybowców jest razem ponad 39 tysięcy gatunków. Roślin naczyniowych jest około 2750 gatunków i podgatunków. Zwierzęta to 33-45 tysięcy gatunków. Naukowcy wyróżnili w Polsce 360 rodzajów ekosystemów i 485 zespołów roślinnych.

Liczba gatunków zarejestrowanych na obszarze Polski
(wg Andrzejewski, Weigle red. 1991 "Polskie studium różnorodności biologicznej")
Grupa taksonomiczna Liczba gatunków
protisty fotosyntetyzujace (glony) 28 130
protisty cudzożywne (pierwotniaki) 1 015
inne mikroorganizmy 1 200
porosty 1 600
grzyby 5 000
paprotniki 67
rośliny nasienne 2 189
owady i inne stawonogi 28 489
obleńce 1 001
mięczaki 252
pierścienice 236
pozostałe bezkręgowce 1 449
kręgowce 624

Różnorodność biologiczna obejmuje zróżnicowanie genów, gatunków i ekosystemów, które tworzą życie na Ziemi. Obecnie obserwuje się stałe zmniejszanie się różnorodności biologicznej, wywołujące poważne konsekwencje w świecie przyrody i mające wpływ na dobre samopoczucie człowieka. Głównymi przyczynami są zmiany zachodzące w siedliskach naturalnych. One z kolei mają swoje źródło w intensywnej produkcji rolnej, budownictwie, kopalnictwie, nadmiernej eksploatacji lasów, oceanów, rzek, jezior i gleb, inwazji obcych gatunków, zanieczyszczeniu i – w coraz większym stopniu – globalnej zmianie klimatu. Europa postawiła sobie za cel zahamowanie utraty różnorodności biologicznej do 2010 r. Oceny przeprowadzane ostatnio przez Agencję wskazują, że bez istotnych dodatkowych działań politycznych osiągnięcie tego celu jest mało prawdopodobne.

Sam rodzaj ludzki jest elementem różnorodności biologicznej i bez niej nie byłoby możliwe nasze istnienie. Jakość życia, konkurencyjność gospodarcza, praca i bezpieczeństwo zależą od tego kapitału naturalnego. Różnorodność biologiczna ma istotne znaczenie dla ról, jakie spełniają ekosystemy, tj. natura: regulowaniem klimatu, wodą i powietrzem, żyznością gleb oraz produkcją żywności, paliw, włókien i leków. Jest ona niezbędna do utrzymania długofalowego funkcjonowania rolnictwa i rybołówstwa, a także stanowi podstawę wielu procesów przemysłowych oraz produkcji nowych leków.

W Europie działalność człowieka cały czas kształtowała różnorodność biologiczną od momentu rozprzestrzenienia się rolnictwa i hodowli zwierząt ponad 5 000 lat temu. Rewolucja rolna i przemysłowa doprowadziła do dramatycznych , przyspieszonych zmian w użytkowaniu gruntów, intensyfikacji rolnictwa, urbanizacji i opuszczania ziemi. To z kolei poskutkowało zaniechaniem wielu praktyk (np. tradycyjnych metod upraw), które pomagały w utrzymywaniu krajobrazów o bogatej różnorodności biologicznej.

Wysoki poziom konsumpcji na głowę oraz wytwarzanie dużej ilości odpadów w Europie oznacza, że wpływ na ekosystemy rozciąga się daleko poza granice kontynentu. Europejski styl życia w wysokim stopniu opiera się na imporcie zasobów i towarów z całego świata, często stymulując niezrównoważoną eksploatację zasobów naturalnych. Takie postępowanie prowadzi do utraty różnorodności biologicznej, a to z kolei niszczy podstawowe zasoby naturalne, na których opiera się rozwój społeczno- gospodarczy.
_________________
miód | Polski Miód| Pszczela Wola | miody
Pożyczone od Darka ...

[slawek]

Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych ogłosiło rok 2010 Międzynarodowym Rokiem Różnorodności Biologicznej. Obchody tego roku będą okazją do przeprowadzenia ogólnoświatowej kampanii mającej na celu podniesienie świadomości społecznej na temat różnorodności biologicznej, poprzez zwrócenie uwagi na znaczenie różnorodności biologicznej dla jakości życia człowieka, pokazanie dotychczasowych osiągnięć w dziedzinie ochrony zasobów przyrodniczych oraz zachęcenie do podejmowania dalszych wzmożonych wysiłków na rzecz przeciwdziałania utracie różnorodności biologicznej. Ratowanie różnorodności biologicznej wymaga wysiłku każdego z nas. Poprzez działania prowadzone na całym świecie, cała ludzkość podejmie pracę mającą na celu zapewnienie godnej przyszłości dla nas, naszych wnuków i prawnuków.

Mówienie o różnorodności biologicznej nie jest sprawą prostą i łatwą. Różnorodność biologiczna jest pojęciem bardzo złożonym, będącym przedmiotem badań naukowych obejmujących wszelkie przejawy życia na Ziemi. Różnorodność biologiczna jest również inspirującą i podniecającą opowieścią – opowieścią o życiu i systemach, które to życie podtrzymują.
Różnorodność biologiczna to właśnie Ty. Większość tlenu, którym oddychasz pochodzi od planktonu żyjącego w oceanach oraz porośniętych bujną roślinnością lasów naszego globu. Owoce i warzywa, które spożywasz, zostały prawdopodobnie zapylone przez pszczoły, a woda którą pijesz jest cząstką wielkiego globalnego systemu, który obejmuje Ciebie, chmury, opady, lodowce, rzeki i oceany. Twoja dieta jest prawie całkowicie zależna od roślin i zwierząt wokół nas, począwszy od gruntów ornych dostarczających różnorakie zboża, po ryby i mięso pochodzące zarówno ze środowiska naturalnego, jak i z hodowli.

Twój organizm składa się prawie ze stu bilionów komórek i jest połączony ze wszystkim wokół Ciebie, jak również z bardziej odległymi elementami wszechświata w jeden wspaniały kompleks i ponadczasowy system. Dzielisz swoje atomy z każdym żyjącym stworzeniem i przedmiotem ze świata przyrody. Jesteś jednocześnie stary i niewyobrażalnie młody. Różnorodność biologiczna jest życiem, Twoje życie jest różnorodnością biologiczną i różnorodność biologiczna jest Tobą.
_________________
miód | Polski Miód| Pszczela Wola | miody
Pożyczone od Darka ...

[slawek]

Ochrona różnorodności biologicznej w UE

19 stycznia br. Komisja Europejska zainaugurowała Międzynarodowy Rok Różnorodności Biologicznej poprzez przedstawienie dokumentu określającego przyszłe warianty polityki w dziedzinie różnorodności biologicznej. Pomimo dotychczasowych wysiłków nadal trwa wymieranie gatunków w alarmującym tempie i konieczna jest nowa perspektywa w celu zahamowania tych strat. Komunikat Komisji przedstawia taką perspektywę i cztery możliwe cele prowadzące do jej realizacji, różniące się pod względem poziomu ambicji. Celem jest rozpoczęcie i ułatwienie debaty między państwami członkowskimi zmierzającej do opracowania przed końcem tego roku ram unijnej polityki w dziedzinie różnorodności biologicznej po roku 2010. Należy wyznaczyć nowe cele, ponieważ obecne unijne i światowe cele w zakresie różnorodności biologicznej wygasają po 2010 r.

Stavros Dimas, unijny komisarz ds. środowiska, stwierdził: „Zwiększymy nasze wysiłki i wprowadzimy nową politykę i strategię na okres po roku 2010. Potrzebujemy nowej perspektywy i celu w zakresie różnorodności biologicznej, uwzględniających trwającą utratę gatunków i świadczących o znaczeniu, jakie ma dla nas to zagadnienie. Nie możemy sobie pozwolić na zaprzestanie walki z utratą różnorodności biologicznej, a wysoki poziom ambicji jest kwestią zasadniczą dla wsparcia naszej polityki w nadchodzącym okresie."

Jakie możliwe środki zaproponowano?

Przyjęty dziś komunikat proponuje perspektywę długoterminową (2050 r.) w zakresie różnorodności biologicznej, z czterema wariantami zakładającymi cel średnioterminowy (2020 r.) - podstawowy krok na drodze do realizacji wspomnianej perspektywy. W przedmiotowej perspektywie różnorodność biologiczna i funkcje ekosystemu, które przyroda udostępnia nam za darmo, są chronione, cenione i, o ile to możliwe, przywracane ze względu na ich niezaprzeczalną wartość, dzięki czemu przyczyniają się one do osiągnięcia dobrobytu gospodarczego i dobrostanu ludzi oraz zapobiegają katastrofalnym zmianom związanym z utratą różnorodności biologicznej.

Proponuje się cztery poziomy ambicji dla celu średnioterminowego (2020 r.), tak aby zrealizować wspomnianą perspektywę:

Wariant 1: Znaczne zmniejszenie tempa utraty różnorodności biologicznej i funkcji ekosystemu w UE do roku 2020.

Wariant 2: Zahamowanie utraty różnorodności biologicznej i funkcji ekosystemu w UE do roku 2020.

Wariant 3: Zahamowanie utraty różnorodności biologicznej i funkcji ekosystemu w UE do roku 2020 oraz przywrócenie ich tak szybko, jak to możliwe.

Wariant 4: Zahamowanie utraty różnorodności biologicznej i funkcji ekosystemu w UE do roku 2020 oraz przywrócenie ich tak szybko, jak to możliwe, wraz ze zwiększeniem udziału UE w zapobieganiu utracie różnorodności biologicznej na całym świecie.

Przedmiotowa perspektywa i cel pozwolą UE na stworzenie zdecydowanego wspólnego stanowiska przed zbliżającymi się międzynarodowymi negocjacjami na temat nowej perspektywy i celu w zakresie różnorodności biologicznej na świecie po roku 2010, które odbędą się jesienią w Nagoi (Japonia).

W dokumencie opisuje się także zakres kryzysu w dziedzinie różnorodności biologicznej oraz stan różnorodności biologicznej w UE i na świecie, jak również podkreśla główne czynniki utraty różnorodności biologicznej i jej konsekwencje dla środowiska, gospodarki i społeczeństwa jako całości. Przedstawia się w nim główne osiągnięcia i słabe strony obecnej polityki oraz nawiązuje się do międzynarodowych negocjacji.

Kontekst: na czym polega problem?

Różnorodność biologiczna jest poważnie zagrożona, gdyż gatunki giną w tempie od stu do tysiąca razy szybszym od normalnego. Ponad jedna trzecia poddanych ocenie gatunków jest zagrożona wymarciem, a szacowane 60 proc. funkcji ekosystemu Ziemi zostało zdegradowane w ostatnich 50 latach. Utratę tę powoduje działalność człowieka poprzez zmiany użytkowania gruntów, nadmierną eksploatację, niezrównoważone praktyki, zanieczyszczenie środowiska i wprowadzanie gatunków inwazyjnych, co prowadzi do zniszczenia siedlisk i gatunków oraz ich rozbicia i degradacji. Mają w tym udział również zmiany klimatu.

W 2001 r. UE postanowiła położyć kres utracie różnorodności biologicznej do roku 2010. Pomimo znacznych starań istnieją jednak wyraźne oznaki, że ten cel nie zostanie zrealizowany. Konsekwencje utraty różnorodności biologicznej mają szeroki zasięg: od zmian w skali mikro do załamania się całych ekosystemów i funkcji, takich jak dostarczanie żywności i wody oraz regulacja klimatu, co zagraża naszemu przyszłemu dobrobytowi. Różnorodność biologiczna ma również zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia innych celów polityki, w szczególności bezpieczeństwa żywnościowego i zahamowania zmian klimatu, a także zapewnia środki utrzymania w tak różnorodnych sektorach jak rolnictwo, rybołówstwo i turystyka. Wyniki ostatniego badania „The Economics of Ecosystems and Biodiversity" (TEEB) świadczą o tym, że straty w świecie przyrody mają bezpośrednie reperkusje gospodarcze, których znaczenie jest w dużej mierze niedoceniane. Różnorodność biologiczna i funkcje ekosystemu są naturalnym bogactwem, które może odegrać kluczową rolę w przyszłych strategiach gospodarczych dążących do pobudzania wzrostu i dobrobytu. W związku z powyższym istnieje pilna potrzeba określenia nowego celu w zakresie różnorodności biologicznej po roku 2010.

Dalsze działania

Wkrótce przeprowadzone zostaną szczegółowe dyskusje z państwami członkowskimi, instytucjami europejskimi i innymi zainteresowanymi stronami. Zostaną one rozpoczęte na europejskiej konferencji wysokiego szczebla na temat „Wizji i celu w zakresie różnorodności biologicznej po roku 2010", która odbędzie się w Hiszpanii, w Madrycie, w dniach 26-27 stycznia 2010 r., i będą kontynuowane w celu osiągnięcia w nadchodzących miesiącach porozumienia na wysokim szczeblu. Na podstawie tego porozumienia i dalszych prac Komisja przedstawi do końca tego roku nową unijną strategię w dziedzinie różnorodności biologicznej zmierzającą do osiągnięcia uzgodnionego celu.



Źródło: serwis prasowy Komisji Europejskiej




Rozpoczyna się doroczna unijna konferencja na temat środowiska.

Jak zapobiegać utracie różnorodności biologicznej, nie hamując rozwoju cywilizacji, to jeden z największych współczesnych dylematów.

W tym tygodniu w Brukseli eksperci z całego świata będą poszukiwać odpowiedzi na to pytanie.

Jest to temat, któremu poświęca się aktualnie wiele uwagi. Walka z zanikaniem bioróżnorodności jest nie tylko jednym z najważniejszych celów UE w dziedzinie środowiska, lecz również tematem trwającego aktualnie Międzynarodowego Roku Różnorodności Biologicznej English ONZ.

W imprezach organizowanych w ramach Zielonego Tygodnia English wezmą udział naukowcy, biznesmeni, ekolodzy i urzędnicy państwowi, w sumie ponad trzy tysiące osób.

Bioróżnorodność to zróżnicowanie wszystkich żywych organizmów występujących w ekosystemach. Definicja ta obejmuje również różnorodność genetyczną. Dla ochrony ekosystemów na Ziemi potrzebna jest duża liczba różnorodnych siedlisk naturalnych.

Niszcząc siedliska roślin i zwierząt, człowiek wyrządził różnorodności biologicznej ogromne szkody. Według ONZ aktualnie gatunki zanikają w tempie stu- lub nawet tysiąckrotnie szybszym niż naturalne tempo wymierania gatunków. Zagrożona wyginięciem jest jedna trzecia z półtora miliona znanych nam gatunków roślin i zwierząt.

Konferencja będzie okazją, aby zastanowić się, jak nie dopuścić do tego, aby spełniły się najgorsze przepowiednie. Jednym z omawianych tematów będzie funkcjonowanie sieci obszarów chronionych w UE Natura 2000 oraz nowy portal służący scentralizowaniu informacji dotyczących bioróżnorodności w Europie.

Podczas Zielonego Tygodnia zostaną też wręczone Europejskie Nagrody dla Przedsiębiorstw Dbających o Środowisko English . Otrzymują je firmy, które na co dzień funkcjonują w sposób mający na celu walkę ze zmianami klimatu. Cztery wyróżnienia zostaną przyznane projektom łączącym przedsiębiorczość z dbałością o środowisko.

Wśród dziesięciu finalistów, wybranych spośród 141 kandydatów, znalazły się firmy Siemens, Grupo Ferrovial, Ecover i Findus.

_________________
miód | Polski Miód| Pszczela Wola | miody
Pożyczone od Darka ...

[slawek]

PLAN DZIAŁANIA NA RZECZ MIĘDZYNARODOWEJ INICJATYWY
OCHRONY I ZRÓWNOWAŻONEGO WYKORZYSTYWANIA ZAPYLACZY

1.Zapylanie stanowi istotną usługę ekosystemową, która w dużym stopniu zależy od symbiozy gatunków zapylanych i zapylających. W wielu przypadkach jest ona wynikiem zawiłych relacji zachodzących pomiędzy rośliną i zwierzęciem, zaś utrata którejkolwiek z nich niechybnie zakłóci przetrwanie obydwu tych stron. W przedmiocie zapylania, nie wszystkie rośliny zależą od zwierząt. Wiele roślin, takich jak trawy, które w przeważającym stopniu tworzą pokrycie gruntu wielu ekosystemów, zapyla wiatr. Podobnie w rolnictwie, większość podstawowych produktów żywnościowych jest zapylana przez wiatr. Jednakże, co najmniej jedna trzecia światowych plonów rolnictwa zależy od zapylania przez owady i inne zwierzęta. Różnorodność gatunkowa, w tym płodów rolnych, zależy od zapylania przez zwierzęta. Dlatego zapylacze są ważne z punktu widzenia różnorodności sposobów odżywiania się oraz dla utrzymania zasobów naturalnych. Błędnym jest twierdzenie, że zapylanie jest „darmową usługą ekologiczną”. Wymaga ono bowiem zasobów, takich jak ostoje naturalnej roślinności. Tam, gdzie uległy one redukcji lub następuje ich utrata, ich wielkość staje się coraz bardziej ograniczona i niezbędne okazują się praktyki dostosowawcze w celu podtrzymania środków ich egzystencji.

2.W gruncie rzeczy, produkcja rolna i różnorodność systemów rolniczych jest na całym świecie zagrożona z powodu zmniejszającej się populacji zapylaczy. Głównymi przyczynami spadku populacji zapylaczy jest, między innymi, rozdrobnienie siedlisk naturalnych, stosowanie środków chemicznych w rolnictwie i przemyśle, występowanie pasożytów i chorób oraz wprowadzanie gatunków obcych.

3.Istnieje około 25.000 różnych gatunków pszczół, które wydatnie różnią się rozmiarami i zróżnicowanym spektrum roślin, które odwiedzają i zapylają. Od ich różnorodności zależy zarówno różnorodność dzikich roślin jak i zmienność plonów roślin. Wprawdzie pszczoły tworzą najważniejszą grupę zapylaczy, lecz swój wkład wnoszą tu także inne owady takie jak motyle i ćmy, muchy i chrząszcze oraz kręgowce, jak nietoperze, wiewiórki i ptaki, jak również niektóre naczelne. Dlatego zapylanie jako dziedzina nauki wymaga szczegółowych badań, a technologiczne zastosowanie praktyk menadżerskich jest dość skomplikowane. W większości przypadków brakuje wiedzy o dokładnych relacjach pomiędzy indywidualnymi gatunkami roślin, a zapylającymi je osobnikami, zaś studia w tej dziedzinie wykazują, że często mają one bardzo specyficzny charakter.

4.W celu zabezpieczenia trwałych usług zapylaczy w odniesieniu do ekosystemów rolniczymi, potrzebne jest znacznie większe zrozumienie wielorakości dóbr i usług, które zapewnia różnorodność zapylaczy oraz czynników, które wpływają na ich spadek i działalność. Istnieje potrzeba zidentyfikowania dostosowawczych praktyk menadżerskich, które zminimalizują negatywne oddziaływanie ludzi na zapylaczy, będą promować ochronę i różnorodność rodzimych zapylaczy oraz chronić i odtwarzać obszary potrzebne w celu optymalizowania usług tych zapylaczy w ekosystemach rolniczych i w innych ekosystemach lądowych.

5.Rozważając pilną potrzebę zajęcia się zagadnieniem światowego spadku różnorodności zapylaczy, Konferencja Stron Konwencji o różnorodności biologicznej powołała w 2000 roku Międzynarodową Inicjatywę Ochrony i Zrównoważonego Wykorzystywania Zapylaczy (decyzja V/5, sekcja II) i wystąpiła o przygotowanie rozwojowego planu działania w tym zakresie. Niżej przedstawioną propozycję planu działania przygotowała Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), zgodnie z paragrafem 16 decyzji V/15.

II. CELE I PODEJŚCIE

6.Celem Międzynarodowej Inicjatywy Ochrony i Zrównoważonego Wykorzystywania Zapylaczy jest promowanie skoordynowanych ogólnoświatowych działań w kierunku:

a)Monitorowania spadku populacji zapylaczy, jego przyczyn i jego oddziaływania na usługi zapylania;

b)Zajęcia się zagadnieniem braku informacji taksonomicznej dotyczącej zapylaczy;

c)Oceny gospodarczej wartości zapylania i ekonomicznych skutków spadku usług zapylania; oraz

d)Promowania ochrony i odtwarzania oraz zrównoważonego wykorzystywania różnorodności zapylaczy w rolnictwie i związanych z nim ekosystemach.

7.Inicjatywa ta ma być wdrażana jako przedsięwzięcie przekrojowe w ramach programu pracy dotyczącego rolniczej różnorodności biologicznej, wraz z odpowiednimi powiązaniami z innymi tematycznymi programami pracy, zwłaszcza obejmującymi różnorodność biologiczną w lasach oraz różnorodność biologiczną obszarów suchych i półsuchych, a także z odnośnymi zagadnieniami przekrojowymi, zwłaszcza Globalną Inicjatywą Taksonomiczną i pracami w dziedzinie inwazyjnych gatunków obcych. Niniejsza inicjatywa stwarza możliwość zastosowania podejścia taksonomicznego.

III. ELEMENTY PLANU

Element 1. Ocena

Cel operacyjny

Zapewnienie wszechstronnej analizy stanu i tendencji światowej różnorodności zapylaczy oraz przyczyn leżących u podstaw ich spadku (w tym skupienie się na dobrach i usługach, które zapewnia różnorodność zapylaczy), jak również lokalnej wiedzy o gospodarowaniu nimi. Wynik tej oceny ma określić dalsze potrzebne działania.

Uzasadnienie

Szereg badań naukowych i różnych odrębnych spostrzeżeń silnie sugeruje, że populacje zapylaczy plonów maleją w wielu częściach świata. Wydajności niektórych plonów zmniejszają się w wyniku niewystarczającej populacji zapylaczy, a wielu specjalistów, rolników i sadowników niepokoi się silnym spadkiem populacji pszczół w ostatnich latach. Jednakże, skąpość dobrych danych hamuje opracowanie wszechstronnej oceny stanu i tendencji różnorodności zapylaczy, która potrzebna jest do uzyskania informacji potrzebnej w celu zmian w polityce.

Podobnie, realistyczne oszacowanie gospodarczej wartości zapylania powodowanego przez zwierzęta jest zasadniczym czynnikiem skutecznego planowania ogólnoświatowego rolnictwa. Istniejące szacunki budzą wątpliwości. W oparciu o opis i szacunkowe dane, w kategoriach ekonomicznych, dotyczące wkładu zapylaczy w rolnictwo i różnorodność środowiskową zostaną usprawnione bazujące na informacji procesy decyzyjne na poziomie gospodarstwa rolnego, regionu, kraju i w skali międzynarodowej.

Oprócz „przeszkód taksonomicznych” (patrz element 3), istnieje również globalny „deficyt taksonomiczny”, czyli, wprost niewyobrażalnie wysoka ilość układów genetycznych pszczół, dla których nie są osiągalne klucze identyfikacyjne.

Rodzaje działalności

1.1.Monitorowanie stanu i tendencji wśród zapylaczy, poprzez:

a)Utworzenie globalnej sieci współpracowników monitorujących zmiany różnorodności, poziomów populacji i częstotliwości działania zapylaczy w czasie w wybranych obszarach świata. W sieci tej następowałoby dzielenie się zdobytymi ustaleniami oraz dyskusje nad lokalnymi i globalnymi tendencjami istniejącymi pośród zapylaczy;

b)Wdrażanie pilotowego, globalnego programu monitoringu w wybranych obszarach na całym świecie;

c)Opracowanie, ocenę i zestawienie metod monitorowania zapylaczy, ich różnorodności i wydajności;

d)Progresywny rozwój i wdrożenie globalnego programu monitorowania różnorodności zapylaczy, w oparciu o powyższe działania (a), (b) i (c).

1.2.Ocena gospodarczej wartości zapylaczy, w tym oszacowanie, w kategoriach ekonomicznych, różnych systemów plon-zapylacz-zapylanie w celu optymalnego wykorzystywania zapylaczy w zrównoważonych systemach rolniczych, poprzez analizę ekonomiczną danych z różnych systemów plon-zapylacz-zapylanie, w tym danych wynikających z przypadków studialnych z elementu 2.

1.3.Ocena stanu naukowej i miejscowej wiedzy dotyczącej ochrony zapylaczy, w celu zidentyfikowania luk w wiedzy i możliwości zastosowania wiedzy, w tym:

a)Wiedzy taksonomicznej; oraz

b)Wiedzy, innowacji i praktyk rolników oraz społeczności tubylczych i lokalnych w podtrzymywaniu różnorodności zapylaczy i usług agrosystemowych na rzecz wspierania produkcji i bezpieczeństwa żywności.

1.4.Promowanie opracowania kluczy identyfikacyjnych dla układów genetycznych pszczół.

Sposoby i środki

Wymianę i wykorzystanie doświadczeń, informacji i ustaleń z oceny ułatwią Strony, Rządy i sieci w konsultacjach pomiędzy krajami i instytucjami, w tym poprzez wykorzystywanie sieci istniejących. We wnoszeniu wkładu do procesu oceny z elementu 3 kraje będą wspomagane poprzez budowanie ich potencjału działania. Proces oceny będzie również wspomagany za pomocą przypadków studialnych, realizowanych w ramach 2 elementu programu, poprzez naświetlanie i badanie ważnych zagadnień w ochronie zapylaczy i ich zrównoważonym wykorzystywaniu, a w niektórych przypadkach przez dostarczanie danych.

Globalny program monitoringu zapylaczy można by zrealizować w dwóch etapach. Pierwszy etap obejmowałby działania 1.1 (a), (b) i (c) oraz 1.4. W drugim etapie zostałyby zastosowane ustalenia z etapu pierwszego na większej i reprezentatywnej liczbie lokalizacji polowych w całym świecie w celu gromadzenia danych potrzebnych do wykrywania zmian w różnorodności i częstotliwości działania zapylaczy, zwłaszcza gatunków pszczół. Projektu tego nie będzie można realizować bez aktywnego uczestnictwa ze strony wielu narodów, instytucji i współpracowników. Będą potrzebne znaczne zasoby finansowe, zwłaszcza na drugi etap. Zaistnieje potrzeba uruchomienia mechanizmów zapewniających ciągłość i trwałość monitoringu w długim horyzoncie czasowym.

Harmonogram przewidywanych wyników

Pierwszy etap globalnego programu monitorowania różnorodności zapylaczy powinien zostać zakończony w 2005 roku. Drugi etap byłby realizowany wstępnie przez okres pięciu lat (2006-2010), a następnie, zależnie od uzyskanych postępów, zostałby po tym odnowiony na pięć kolejnych lat. Ważne i istotne tendencje mogą ujawnić się dopiero po kilku (5-10) latach monitoringu.

Wstępny etap o stanie światowych zasobów zapylaczy zostałby przygotowany do roku 2004 w oparciu o istniejące dane i początkowe wyniki elementów 1 i 2. Pierwszy wszechstronny raport zostałby przygotowany do roku 2010, w oparciu o, między innymi, wyniki programu monitoringu i analizy ekonomiczne.

Element 2. Praktyki dostosowawcze

Cel operacyjny

Zidentyfikowanie praktyk, technologii i polityk dostosowawczych promujących pozytywne, a łagodzących negatywne oddziaływania rolnictwa na różnorodność i działalność zapylaczy, w celu zwiększenia produkcyjności i potencjału podtrzymywania środków egzystencji, poprzez powiększanie wiedzy, zrozumienia i świadomości dotyczącej wielorakości dóbr i usług świadczonych przez zapylaczy.

Uzasadnienie

W celu zabezpieczenia zrównoważonych usług zapylaczy w ekosystemach rolniczych i innych, potrzebne jest znacznie większe zrozumienie wielorakości dóbr i usług świadczonych przez różnorodność zapylaczy oraz czynników, które wpływają na spadek ich populacji. W szczególności, potrzebne jest zidentyfikowanie różnych interakcji pomiędzy wymiarami różnorodności rolniczej w różnych skalach przestrzennych, które to interakcje wspierają skuteczne funkcjonowanie zapylaczy. Oprócz tego, potrzebne jest zidentyfikowanie praktyk dostosowawczych, które minimalizują negatywne oddziaływanie człowieka na zapylaczy, promują ochronę i różnorodność rodzimych zapylaczy oraz chronią i odtwarzają obszary przyrodnicze potrzebne w celu zoptymalizowania usług zapylaczy w ekosystemach rolniczych i innych.

Rodzaje działalności

2.1.Przeprowadzenie serii przypadków studialnych w zasięgu środowisk i systemów produkcyjnych oraz w każdym regionie:

a)Zidentyfikowanie kluczowych dóbr i usług świadczonych przez różnorodność zapylaczy, roli komponentów różnorodności biologicznej w ekosystemach rolniczych i innych we wspieraniu takiej różnorodności oraz zagrożeń dla takiej różnorodności, w tym, na przykład, stosowanie środków owadobójczych, zmiany siedliskowe i wprowadzanie zapylaczy egzotycznych;

b)Zidentyfikowanie najlepszych praktyk dostosowawczych; oraz

c)Monitorowanie i ocena aktualnych i potencjalnych oddziaływań ze strony istniejących i nowych technologii rolniczych.

Ten rodzaj działalności dotyczyłby wielorakich dóbr i usług świadczonych przez różnorodność zapylaczy oraz interakcji pomiędzy różnymi jej komponentami, na przykład:

i)Oddziaływanie w wyniku wprowadzenia zapylaczy;

ii)Oddziaływanie obcych gatunków inwazyjnych na zapylaczy;

iii)Oddziaływanie rozdrobnienia i strat siedlisk naturalnych na różnorodność zapylaczy i ekosystemy, które je wspierają;

iv)Oddziaływanie środków owadobójczych na różnorodność i obfitość zapylaczy, w tym programy zwalczania szkodników;

v)Zrównoważona gospodarka zapylaczami;

vi)Spadek populacji pszczół miodnych, innych pszczół i innych zapylaczy;

vii)Dynamika spadku populacji zapylaczy;

viii)Interakcje pomiędzy zapylaczami, a plonami genetycznie zmodyfikowanymi;

ix)Ochrona i odtwarzanie różnorodności zapylaczy;

x)Główne tendencje, a zaangażowanie uczestników procesu;

xi)Ekonomika zapylania.

2.2.Zidentyfikowanie i promocja upowszechniania informacji o wydajnych kosztowo praktykach i technologiach oraz związanych z tym środkach politycznych i bodźcowych, które powiększają pozytywne, a łagodzą negatywne oddziaływania rolnictwa na różnorodność, produkcyjność i potencjał zapylaczy na rzecz podtrzymania środków egzystencji, poprzez

a)Wszechstronne analizy, w wybranych systemach produkcyjnych, wpływu kosztów i korzyści z alternatywnych praktyk i technologii zarządzania na ochronę i skuteczność zapylaczy oraz ocena dóbr i usług dostarczanych przez różnorodność zapylaczy, w tym wymagania świadczących zapylanie i najlepszych zapylaczy każdego gatunku plonów oraz oddziaływania obecności i/lub nieobecności zapylaczy na wydajność plonów owoców i nasion;

b)Wszechstronne analizy oddziaływań produkcji rolniczej, w tym jej intensyfikacji i ekstensyfikacji, na środowisko oraz zidentyfikowanie sposobów łagodzenia oddziaływań negatywnych i promowania oddziaływań pozytywnych;

c)Zidentyfikowanie, na szczeblu międzynarodowym i szczeblach krajowych, w ścisłej współpracy z odnośnymi organizacjami międzynarodowymi, odpowiednich polityk marketingowych i handlowych oraz środków prawno-ekonomicznych, które mogą stanowić wsparcie dla korzystnych praktyk. Mogą mieścić się w tym praktyki certyfikacyjne, ewentualnie w ramach istniejących programów certyfikacyjnych oraz opracowywanie kodeksów postępowania.

2.3.Promowanie metod zrównoważonego rolnictwa, które wykorzystują praktyki, technologie i polityki menażerskie promujące pozytywne, a łagodzące negatywne oddziaływania rolnictwa na różnorodność zapylaczy. Może mieścić się w tym, na przykład, ochrona naturalnych siedlisk naturalnych, w krajobrazach rolniczych, jako źródeł dzikich zapylaczy na rzecz poprawy plonów; opracowanie wytycznych dla twórców polityki i rolników; oraz opracowanie protokołów modelowego testowania na rzecz wprowadzania zapylaczy innych niż rodzime i oceny oddziaływań środków chemicznych w rolnictwie i innych technologii na zapylaczy i ich działalność.
Sposoby i środki

Zostaną przebadane przypadki studialne, których źródłem będą krajowe instytucje, organizacje społeczne i instytucje badawcze, przy wsparciu ze strony organizacji międzynarodowych na rzecz katalizowania przygotowań do studiów, mobilizowania funduszy, upowszechniania wyników oraz ułatwiania sprzężenia zwrotnego i przekazywania uzyskanych wniosków dostarczycielom przypadków studialnych i twórcom polityki. Wkład będzie poszukiwany u wszystkich odnośnych uczestników procesu. Ramy określające przypadki studialne stanowi orientacyjny szkic przypadków studialnych w dziedzinie rolniczej różnorodności biologicznej dostępny pod adresem: http://www.biodiv.org/thematic/agro

Harmonogram przewidywanych wyników

Aktualnie przygotowywany jest pierwszy zestaw przypadków studialnych. Kolejne przypadki studialne zostaną opublikowane, przeanalizowane i upowszechnione do roku 2005. Przypadki studialne powinny być reprezentatywne dla zagadnień regionalnych, a ich priorytetami powinny być najlepsze praktyki i wnioski, które po uzyskaniu można by szeroko zastosować.

Element 3. Budowanie potencjału działania

Cel operacyjny

Wzmocnienie potencjału społeczności rolniczych, tubylczych i lokalnych oraz ich organizacji i innych uczestników tego procesu, na rzecz gospodarowania różnorodnością zapylaczy tak, aby uzyskać wzrost korzyści z niej oraz promowanie świadomości i odpowiedzialnego działania.

Uzasadnienie

Gospodarowanie różnorodnością zapylaczy angażuje wielu uczestników tego procesu i często pociąga za sobą przemieszczenia kosztów i korzyści pomiędzy różnymi jego uczestnikami. Dlatego istotne jest rozwijanie mechanizmów nie tylko na rzecz konsultacji pomiędzy uczestnikami procesu, ale także w celu ułatwiania ich rzeczywistego uczestnictwa zarówno w procesach decyzyjnych jak i w podziale korzyści. Sprawczą rolę w podtrzymywaniu interesów rolników w optymalizowaniu zrównoważonych, zdywersyfikowanych systemów produkcyjnych oraz w dalszym promowaniu odpowiedzialnych działań w dziedzinie ochrony i zrównoważonego użytkowania różnorodności zapylaczy mogą pełnić grupy rolników i inne organizacje producentów.

Jedną z głównych dziedzin, którymi należy się zająć, są możliwości krajów w usuwaniu przez nie przeszkód taksonomicznych wywodzących się z poważnych niedoborów inwestycji w proces szkolenia, prace badawcze i gospodarowanie zbiorami. Poważnie ogranicza to nasze możliwości globalnej oceny i monitorowania spadku populacji zapylaczy w celu ochrony różnorodności zapylaczy i gospodarowania nią. Globalne przeszkody taksonomiczne są kosztowne, zwłaszcza jeśli wyrazić je w kategoriach tych inicjatyw badawczych w dziedzinie ekologii ochrony i zapylania, które są całkowicie zależne od dostępu do dobrej taksonomii pszczół, natomiast stają się zupełnie bezużyteczne w sytuacji braku dostępu. Istnieje również globalny deficyt taksonomiczny, to jest ogromna liczba układów genetycznych pszczół, dla których klucze genetyczne nie są osiągalne.

Rodzaje działalności

3.1.Promowanie, pośród organizacji producentów, spółdzielni i przedsiębiorstw rolniczych oraz konsumentów, świadomości w zakresie wartości różnorodności zapylaczy oraz wielorakich dóbr i usług, których one dostarczają na rzecz zrównoważonej produkcyjności, z nastawieniem na promocję odpowiedzialnych praktyk.

3.2.Zidentyfikowanie i promowanie możliwych usprawnień w środowisku politycznym, w tym działalności w zakresie podziału korzyści i mechanizmów zachęt, na rzecz wsparcia gospodarowania zapylaczami na szczeblu lokalnym oraz związanych z tym wymiarów różnorodności biologicznej w ekosystemach rolniczych. Może to obejmować problematykę sposobów jakimi istniejące i nowe systemy certyfikacyjne mogłyby przyczyniać się do ochrony i zrównoważonego wykorzystywania różnorodności zapylaczy.

3.3.Promowanie zwiększenia potencjału na rzecz gospodarowania różnorodnością zapylaczy na szczeblu lokalnym poprzez promowanie partnerstwa pośród rolników i pomiędzy nimi, a także pracownikami badawczymi, robotnikami służb terenowych oraz osobami zajmującymi się przetwórstwem żywności, poprzez, między innymi, utworzenie na szczeblu lokalnym forów dla rolników i innych uczestników tego procesu w celu rozwijania rzeczywistego partnerstwa, w tym programów szkolenia i edukacji.

3.4.Budowanie potencjału rozwoju taksonomii na rzecz opracowywania spisów różnorodności i rozprzestrzenienia zapylaczy w celu optymalizowania gospodarowania nimi, poprzez, między innymi, szkolenie taksonomistów i parataksonomistów pszczół i innych zapylaczy.

3.5.Opracowywanie narzędzi i mechanizmów służących międzynarodowej i regionalnej wymianie informacji w dziedzinie ochrony i zrównoważonego wykorzystywania zapylaczy. Może to obejmować:

a)Utworzenie rejestru istniejących specjalistów w dziedzinie problematyki zapylania i zapylaczy, którzy służyliby jako forum do konsultacji dziedzinie transferu technologii oraz utworzenie międzynarodowej grupy doradczej w dziedzinie ochrony zapylaczy;

b)Upowszechnianie w środowiskach rolniczych informacji o procesach zapylania, poprzez bazy danych, strony internetowe i sieci informatyczne. Może to obejmować utworzenie międzynarodowej sieci informacyjnej o ochronie zapylaczy i promocję sieci rolników i organizacji rolniczych na szczeblu regionalnym w celu prowadzenia wymiany informacji i doświadczeń;

c)Opracowywanie i aktualizowanie globalnych i krajowych list zagrożonych gatunków zapylaczy oraz wydawanie wielojęzycznych podręczników dla rolników o ochronie i odtwarzaniu zapylaczy.

Sposoby i środki
Niniejszy element powinien być wdrażany przede wszystkim na drodze inicjatyw wewnątrzkrajowych, w tym przez służby terenowe, lokalne władze, organizacje edukacyjne i społeczne, w tym organizacje rolników – producenckie i konsumenckie oraz mechanizmy uwypuklające wymianę pomiędzy poszczególnymi rolnikami. Istnieją możliwości współpracy z przemysłem przetwórstwa żywności w zakresie dostarczania wolnych od środków owadobójczych lub o niskiej zawartości pozostałości produktów z systemów rolniczych podtrzymujących różnorodność zapylaczy. W ramach Globalnej Inicjatywy Taksonomicznej można tworzyć projekty pilotowe na rzecz niniejszego elementu. Istnieje tu możliwość pozyskania finansowania dla poszczególnych projektów lub programów. Może być potrzebne zapewnienie wsparcia katalitycznego za pośrednictwem krajowych, regionalnych i globalnych programów, organizacji, funduszy i mechanizmów finansujących, zwłaszcza na rzecz wsparcia budowania potencjału działania, wymiany i sprzężenia zwrotnego informacji politycznej i rynkowej oraz wdrażania wniosków pozyskanych z niniejszego i poprzedniego elementu programu, pomiędzy lokalnymi organizacjami i twórcami polityki, na szczeblu krajowym, regionalnym i globalnym.

Elementy taksonomiczne można promować również w ramach Globalnej Inicjatywy Taksonomicznej.

Harmonogram przewidywanych wyników

Do roku 2006, dziesięć naziemnych przypadków poszerzenia partnerstwa wynikającego ze zwiększenia ochrony różnorodności zapylaczy na szczeblu lokalnym. Wprowadzenie mechanizmów promujących różnorodności zapylaczy do roku 2010.

Element 4. Główne tendencje

Cel operacyjny

Wspieranie opracowania krajowych planów lub strategii na rzecz ochrony i zrównoważonego wykorzystywania różnorodności zapylaczy oraz promowanie ich głównych tendencji, a także włączenie ich do sektorowych i wielosektorowych planów i programów.

Uzasadnienie

Wiele krajów aktualnie opracowuje strategie i plany działania w dziedzinie różnorodności biologicznej i w kontekście Konwencji o różnorodności biologicznej, a wiele innych posiada również szereg innych polityk, strategii i planów związanych z rolnictwem, środowiskiem i rozwojem kraju. Celem decyzji V/5 Konferencji Stron Konwencji o różnorodności biologicznej jest promowania wcielania głównej problematyki różnorodności biologicznej w rolnictwie do krajowych strategii i planów działania; włączania głównych aspektów planów działania na rzecz komponentów różnorodności biologicznej w rolnictwie do sektorowych planów działania dotyczących żywności, rolnictwa, leśnictwa i rybołówstwa oraz promowania synergii i unikania powtarzalności różnych komponentów poszczególnych planów. Ochrona i zrównoważone wykorzystywanie zapylaczy jest ważnym czynnikiem różnorodności biologicznej w rolnictwie i powinna ona być zintegrowana z głównym biegiem tego procesu. Ponadto, wymaga to rzetelnej i dostępnej informacji, jednakże wiele krajów nie posiada dobrze rozwiniętych systemów informacyjnych, łączności i wczesnego ostrzegania, ani też potencjału na rzecz reagowania na zidentyfikowane zagrożenia.

Rodzaje działalności

4.1.Włączenie, do strategii i planów działania w dziedzinie różnorodności biologicznej i do procesów planistycznych w sektorze rolnictwa, problematyki różnorodności zapylaczy i związanych z tym zagadnień różnorodności biologicznej w rolnictwie, w tym różnorodności „roślin goszczących”, na poziomie gatunkowym, ekosystemowym i krajobrazowym, z zachowaniem podejścia ekosystemowego.

4.2.Wspieranie opracowywania lub dostosowywania odnośnych systemów informacji, wczesnego ostrzegania i łączności w celu umożliwienia skutecznej oceny stanu różnorodności zapylaczy i jej zagrożeń, jako wsparcie dla krajowych strategii i planów działania oraz stosownych mechanizmów reagowania.

4.3.Wzmocnienie krajowych instytucji na rzecz wsparcia dla taksonomii pszczół i innych zapylaczy poprzez, między innymi:

a)Ocenę krajowych potrzeb w dziedzinie taksonomii (będzie to przyczyniać się do działalności 1.3);

b)Utrzymywanie ciągłości taksonomicznych i referencyjnych zbiorów pszczół i innych zapylaczy;

c)Uznanie wyróżniających się ośrodków w taksonomii pszczół, a jeżeli potrzeba – utworzenie wyróżniających się ośrodków;

d)Pozyskiwanie danych poprzez budowanie potencjału działania i podział korzyści.

4.4.Włączenie do formalnych programów edukacyjnych na wszystkich szczeblach problematyki różnorodności zapylaczy i związanych z tym wymiarów różnorodności biologicznej w rolnictwie, z zachowaniem różnorodności „roślin goszczących”, na poziomie gatunkowym, ekosystemowym i krajobrazowym, z zastosowaniem podejścia ekosystemowego. Włączenie zagadnień zapylania jako komponentu zrównoważonej gospodarki, do programów rozwoju naukowego i indywidualnego w dziedzinie rolnictwa, biologii i środowiska oraz do programów nauczania w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych poprzez wykorzystywanie przykładów lokalnych i odnośnych przykładów z innych regionów. Promowanie badań stosowanych w dziedzinie zapylania w systemach rolniczych poprzez edukację na studiach podyplomowych.

Sposoby i środki

Działania byłyby wdrażane przede wszystkim poprzez poszerzone mechanizmy komunikowania się i koordynacji oraz procesy planowania angażujące wszystkie grupy uczestników tego procesu, przy ułatwianiu tego przez organizacje międzynarodowe i mechanizmy finansowania.

Mogą być potrzebne dodatkowe środki na budowanie potencjału działania.

Elementy taksonomiczne można promować również w ramach Globalnej Inicjatywy Taksonomicznej.

Harmonogram przewidywanych wyników

Progresywne zwiększanie potencjału na szczeblu krajowym na rzecz taksonomii, zarządzania informacją, oceny i komunikowania się.

Włączenie problematyki zapylaczy i związanych z tym zagadnień różnorodności biologicznej w rolnictwie do krajowych planów w dziedzinie różnorodności biologicznej i/lub sektorowych planów rolniczych w 50 krajach do 2010 roku.
_________________
miód | Polski Miód| Pszczela Wola | miody
Pożyczone od Darka ...

[slawek]

Choć brzmi to jak teoria spiskowa, na świecie toczy się właśnie wielkie śledztwo. Mnożą się wątki, hipotezy, podejrzani, ale rozwiązania cały czas nie ma. A problem jest dużo większy i bardziej palący niż na przykład ocieplenie klimatu. Na całym świecie w zastraszającym tempie giną pszczoły. W Chorwacji w marcu 2007 roku w ciągu 48 godzin z uli zniknęło pięć milionów tych owadów, w USA ich populacja w ciągu czterech lat spadła o jedną trzecią i po raz pierwszy od 80 lat konieczny był import pszczół z Australii. Z kolei w Niemczech ich liczba w ciągu ostatnich pięciu lat zmniejszyła się prawie o połowę.

W Polsce mieszka ponad 1,1 miliona pszczelich rodzin. Każda z nich w zależności od pory roku liczy od 10 do 100 tysięcy osobników, czyli latem, w szczycie sezonu, bzyczy ich u nas nawet 110 miliardów.

Marian Sikora z Opalenicy w Wielkopolsce, pszczelarz od blisko pół wieku, do niedawna miał w swojej pasiece 500 rodzin. Późną jesienią zeszłego roku otworzył ule, by zobaczyć, jak jego podopieczne sobie radzą. – Zniknęło ponad 300. Tak się zdenerwowałem, że następnego dnia wylądowałem na kardiologii. A przecież część moich kolegów straciła wszystko – opowiada. – Jak tak dalej pójdzie, coraz więcej pszczelarzy zacznie odchodzić z zawodu.

– W ciągu ostatniej zimy z polskich uli zniknęło powyżej 10 procent pszczół – ostrzega Tadeusz Sabat, prezydent Polskiego Związku Pszczelarskiego. Zjawisko masowego ginięcia tych owadów, w zachodnich mediach nazywane beepocalipse (bee to po angielsku pszczoła), ma swoją naukową nazwę – Colony Collapse Disorder (CCD), czyli destruktywne załamanie kolonii.

Motyle nie dadzą rady
Naukowcy wymieranie pszczół nazywają znikaniem. W obliczu śmierci pszczoły zachowują się bowiem jak starzy Indianie – opuszczają dom i umierają w samotności. Chora pszczoła nie chce zarazić reszty rodziny ani zakazić miodu, więc jak tylko zaczyna źle się czuć, wylatuje z ula (jeśli nie zdąży, pszczoły strażniczki urządzają jej pogrzeb, wynosząc jej zwłoki na zewnątrz na swoich ramionach). Możliwe jednak, że z pewnych przyczyn (o których dalej) pszczoły po prostu nie trafiają z powrotem do ula, a już tak mają, że do żadnego innego nie polecą.

„Jeśli zabraknie pszczół, praca, którą wykonują, będzie nas kosztowała miliony” – alarmują autorzy prowadzonej właśnie unijnej kampanii społecznej na rzecz bioróżnorodności. Miliony to mało powiedziane. Szacuje się, że tylko w USA powierzenie ludziom pracy wykonywanej przez pszczoły kosztowałoby 90 miliardów dolarów rocznie. W Polsce pszczoły generują zyski rzędu 10 miliardów złotych w skali roku.
Nie chodzi wyłącznie o miód czy propolis, ale przede wszystkim o rozmnażanie roślin. Trzy czwarte roślin na naszej planecie zapylane jest przez pszczoły (są też inni zapylacze, na przykład motyle, ale są dużo mniej wydajne, poza tym ich liczba też spada). Jeśli wyginą, z naszej diety znikną warzywa, owoce, orzechy, niektóre kasze (na przykład gryczana), a w pewnym stopniu także produkty mleczne i mięsne (bo krowy będą się żywiły wyłącznie trawą, która jest dużo uboższa w związki odżywcze niż na przykład kwiaty łąkowe). Znikną kwiaty, będzie też problem z bawełną.

Fala zabija pszczoły
– Istnieje nawet teoria, która mówi, że jeśli wyginą pszczoły, człowiek będzie miał przed sobą tylko cztery–pięć lat życia – dodaje doktor Paweł Chorbiński, weterynarz z Katedry Epizootiologii i Kliniki Chorób Zakaźnych Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Doktor Chorbiński jest szefem zespołu do spraw pszczelarstwa przy Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Zespół powstał w maju ubiegłego roku jako polska reakcja na światowe śledztwo w sprawie znikania pszczół. Na efekty jego pracy (z budżetu dostaje na ten cel dwa miliony złotych rocznie) przyjdzie nam poczekać jeszcze przynajmniej dwa lata. Ale już teraz naukowcy i pszczelarze z całego świata mają kilka hipotez.

Jedna z pierwszych dotyczyła szkodliwego oddziaływania telefonów komórkowych. Emitowane przez nie – a także przez coraz popularniejsze sieci z bezprzewodowym Internetem – fale elektromagnetyczne zakłócają zdolności nawigacyjne pszczół, przez co robotnice nie potrafią odnaleźć drogi do ula.

– Najnowsze badania wskazują jednak, że choć fale elektromagnetyczne wpływają na pszczoły, to ich znaczenie nie jest tak duże. Na pewno nie można zrzucać całej winy na komórki – mówi doktor Chorbiński.

Podobnie jest z lansowaną początkowo (czyli cztery lata temu, gdy pszczoły zaczęły ginąć na olbrzymią skalę) hipotezą dotyczącą wpływu GMO. – Żywność modyfikowana genetycznie na pewno nie ma decydującego wpływu na beepokalipsę, bo problem dotyka też terenów wolnych od GMO czy ekologicznych pasiek – tłumaczy Tadeusz Sabat. Według niego znacznie bardziej prawdopodobną przyczyną są środki chemiczne używane w rolnictwie. – Najwięcej pszczół ginie tam, gdzie rolnictwo jest zaawansowane technologicznie, zamiast płodozmianu występują monokultury, a środków chemicznych używa się za dużo. Widać to także w Polsce: CCD w największym stopniu dotknęło województw dolnośląskiego i wielkopolskiego, a więc terenów, gdzie rolnicy są najbogatsi i używają najwięcej nawozów – analizuje Sabat.

Jak wynika z badań, największe szkody przynoszą te środki, w których substancją czynną jest imidakloprid. Parlament Europejski pod koniec 2008 roku przyjął rezolucję, w której stwierdził, że wspomniany pestycyd jest szkodliwy, i zwrócił się do państw członkowskich o wycofanie go z użycia. Pod naciskiem pszczelarzy zdelegalizowały go Niemcy, Francja i Słowenia. – W Polsce imidakloprid jest legalny, ale nawet gdyby został wycofany, będzie się rozkładał w glebie przez następne trzy lata – mówi Sabat. I dodaje, że w maju przyszłego roku w całej Unii Europejskiej ma wejść w życie restrykcyjny przepis – rolnik będzie musiał udowodnić konieczność użycia środków chemicznych w swoim gospodarstwie.

Dowodem na to, że pszczołom szkodzi chemia, są Chiny, gdzie pestycydy stosuje się na potęgę. W słynnym filmie dokumentalnym „Milczenie pszczół” (w Polsce emitowany był na kanale National Geographic) pokazano południowy Syczuan, prowincję w środkowo-zachodniej części kraju, gdzie w wyniku niekontrolowanego użycia środków ochrony roślin pod koniec lat 80. pszczoły zniknęły zupełnie. Zapylania sadów w stu procentach dokonuje się tam ręcznie. Każdej wiosny rolnicy za pomocą szczoteczek do zębów zdejmują pyłek z kwiatów, suszą go, a następnie nakładają go na kwitnące drzewa owocowe miotełkami z bambusa i kurzego pierza. Dziennie jedna osoba może zapylić najwyżej 30 drzew. By zastąpić pszczoły, w każdym gospodarstwie średniej wielkości trzeba by zatrudnić jakieś sto tysięcy ludzi, bo tyle pszczół liczy rodzina zbierająca nektar i zapylająca rośliny od rana do nocy. – Teraz zapylaniem zajmują się ludzie, ale na dłuższą metę to się nie sprawdzi. W ciągu 20 lat trzeba znaleźć inne rozwiązanie. Kraj się zmienia, coraz więcej ludzi migruje do miast, nie ma komu pracować – mówi doktor Tang Ya z Uniwersytetu Syczuańskiego.

Nie tylko w Chinach mają z tym trudności. – Ludzie wymyślają przemysłowe wiatrozapylacze, a nawet stosowane w szklarniach specjalne urządzenia wibrujące, ale nic nie działa tak jak pszczoła – zapewnia doktor May Berenbaum, entomolożka z Uniwerystetu w Illinois.

Wirus izraelski
Winnym CCD może być także cukier, którym zimą dokarmia się pszczoły. – Kiedyś cukier był bielony wapnem, a teraz coraz częściej używa się w tym celu chlorku sodu, czyli soli, a ta dla pszczół jest zabójcza. Zresztą w cukrze mogą być też ślady szkodliwego imidaklopridu, który jest stosowany w uprawie buraka cukrowego – tłumaczy Tadeusz Sabat.

Znacznie częściej jednak w dochodzeniu dotyczącym masowego ginięcia pszczół za jednego z głównych podejrzanych uznaje się wirus izraelskiego paraliżu pszczół. Wykryto go w Izraelu w 2004 roku. „Wirus powoduje śmierć dorosłych pszczół. Owady wylatują z ula i zamierają poza nim, w polu. Czasem widać pszczoły mające objawy paraliżu, pełzające wokół uli z drżącymi skrzydełkami” – piszą Sylwia Kasprzak i Grażyna Topolska z SGGW na łamach miesięcznika „Pszczelarstwo”. Gazeta skierowana jest do 45 tysięcy polskich pszczelarzy. Jedynie około 500 z nich ma duże pasieki.

Coraz więcej naukowców skłania się jednak do teorii, która łączy poprzednie hipotezy. – Na masowe ginięcie pszczół prawdopodobnie wpływa wybuchowa mieszanka czynników: środków chemicznych, wirusów, fal elektromagnetycznych i pewnie jeszcze kilku innych, z których nie zdajemy sobie sprawy – twierdzi doktor Gene Robinson, biolog z Uniwersytetu w Illinois.

W amerykańskich laboratoriach trwają prace nad wyhodowaniem superpszczoły odpornej na wszystkie znane pszczele choroby. Nowa odmiana ma powstać na bazie bardzo agresywnej i płodnej pszczoły afrykańskiej, ale musi ona przetrwać także w surowszym klimacie, z czym odmiany południowe często sobie nie radzą. Bez względu jednak na to, czy znajdziemy lekarstwo na CCD, czy stworzymy nowy gatunek pszczoły, musimy działać szybko. Inaczej – jak twierdzą autorzy „Milczenia pszczół” – jeśli pszczoły w USA będą ginęły w tym tempie co teraz, w 2035 roku nie będzie już ani jednej.

MIlena Rachid Chehab
„Przekrój” 23/2010
_________________
miód | Polski Miód| Pszczela Wola | miody
Pożyczone od Darka ...