FORUM ABSOLWENTÓW TP Pszczela Wola

[hornet]

Leon KARŁOWICZ (Mariański)


Urodził się we wsi Zasmyki, koło Kowla, na dawnych Kresach Wschodnich II RP. Właściwa data urodzenia, to rok 1921, ale, że urodził się w ostatnich dniach grudnia, więc zwyczajowo zmieniono mu datę na styczeń 1922. Był najstarszy spośród sześciorga rodzeństwa / najstarsza siostra zmarła wkrótce po urodzeniu/. Pochodził z rodziny rolniczej, osiadłej na Wołyniu w połowie XIX wieku. Rodzina przywędrowała z Podlasia, a wywodziła się z drobnej szlachty.
Jego dzieciństwo upłynęło w samych Zasmykach, jak i w sąsiedniej wsi Janówka, gdzie mieszkali dziadkowie po kądzieli. Duży wpływ na późniejsze życie miała szczególnie Babcia, opowiadająca niezliczone bajki, baśnie i legendy, co później miało ogromny wpływ na jego działalność.
Szkołę powszechną rozpoczął we wspomnianej Janówce, a następnie po wybudowaniu szkoły w Zasmykach kontynuował naukę w rodzinnej wsi. Ciężkie to były czasy, bo oprócz nauki, musiał, jako najstarszy, pomagać w gospodarstwie. Równocześnie na początku lat trzydziestych, od pioruna spaliło się gospodarstwo, wraz z domem. Trzeba było kosztem bardzo dużych wyrzeczeń, wszystko odbudować.
Okres nauki w szkole powszechnej, miał bardzo duży wpływ na jego dalsze życie. To tutaj po raz pierwszy zetknął się z teatrem amatorskim, najpierw jako widz, potem już jako aktor. Wstąpił również do drużyny Orląt, gdzie zdobywał pierwsze umiejętności, które już niedługo miały się bardzo przydać. Była to organizacja nie tylko paramilitarna, ale przede wszystkim szkoła patriotyzmu.
W 1939 r. ukończył szkołę powszechną i za poradą Kierownika szkoły w Zasmykach, Władysława Siudaka, od września miał rozpocząć naukę gimnazjum ogrodniczym we Lwowie. Niestety, wojna przekreśliła wszystkie plany.
17 IX 1939 r. Kresy zostały zajęte przez sowietów. Rozpoczął się okres nie tylko okupacji, lecz również wyjątkowo intensywnej propagandy sowietów / „komunizm, to najbardziej demokratyczny ustrój na świecie, a ZSRR, to najszczęśliwszy kraj na ziemi”,itp./. W tym czasie oczywiście zamknięte zostały polskie szkoły, a nauka była prowadzona w języku rosyjskim lub ukraińskim. W tej sytuacji polscy nauczyciele zaczęli organizować tajne nauczanie, tzw. „komplety”. Również Leon Karłowicz rozpoczął naukę w tajnym gimnazjum.
Już od września 39r zanotowano pierwsze, sporadyczne wypadki mordowania polskich żołnierzy przez nacjonalistów ukraińskich. Najpierw od władz ZSRR, potem po 22 VI 1941r, od Niemców, nacjonaliści ukraińscy spodziewali się „otrzymania” Samostijnej Ukrainy. Kluczem do tego miało być „oczyszczenie” między innymi Wołynia, z elementów obcych, czyli Polaków, Żydów, Czechów i innych grup narodowościowych. Ilość mordów zaczęła systematycznie rosnąć, od momentu rozpoczęcia wojny Hitlera ze Stalinem. Zaczęły one przybierać charakter masowy i zorganizowany. Apogeum nastąpiło w 1943 roku. Wobec powstałej sytuacji w większych wsiach polskich, zaczęto organizować oddziały samoobrony. Taki właśnie oddział powstał w lipcu 1943 roku w Zasmykach. Jako jeden z pierwszych zgłosił się Leon Karłowicz, należący do konspiracji już od roku 1941. na czele oddziału stanął por. Władysław Czermiński ps. „Jastrząb”. Dzięki niemu i wspaniałej postawie członków samoobrony, Zasmyki ocalały z ukraińskich rzezi. Trzeba dodać, że na całym Wołyniu ocalało tylko kilka takich ośrodków. Pozostałe wsie, osiedla zostały zrównane z ziemią, a mieszkańcy w bestialski sposób wymordowani.
Na przełomie 1943/1944 roku, w ramach akcji Burza, powstała 27 Wołyńska Dywizja Piechoty Armii Krajowej. Powstawała głównie w Zasmykach i okolicznych wsiach. W jej ramach powstał Batalion „Jastrzębia”. Oczywiście Leon Karłowicz był w jego szeregach. Przybrał pseudonim „Rydz”. Z 27 WDP AK przebył cały jej szlak bojowy, od Zasmyk przez Polesie do Skrobowa k. Lubartowa , razem ponad 500 km, gdzie w podstępny sposób Dywizja została rozbrojona przez sowietów.
Tu rozpoczął się nowy okres życia L. Karłowicza. Przybywa do Lublina, gdzie zaczyna pracować. Najpierw na poczcie, porządkuję wokół Lublina przewody telefoniczne, potem w cukrowni lubelskiej, przy 20 – 30 stopniowych mrozach kilofem rozbija zamarznięte buraki. Następnie zaczyna pracę w pogotowiu opiekuńczym, zajmuje się sierotami wojennymi oraz małoletnimi przestępcami. W tym czasie UB zaczyna represjonować byłych żołnierzy AK. Podejmuje ważną decyzję. Aby uniknąć ewentualnego aresztowania, zmienia wszystkie swoje dane z wyjątkiem imienia. Zostaje Leonem Karłowiczem, urodzonym w Rybniku, w 1926 roku. Równocześnie ukończył gimnazjum /z zaliczeniem tajnego gimnazjum w Zasmykach/, i rozpoczął studia na Wydziale Humanistycznym KUL.
W roku 1948 rozpoczął nową pracę, jak się okazało ostatnią. Przypadkowo dowiedział się o wolnym miejscu nauczyciela historii i potem również polonisty w Liceum Pszczelarskim, gdzieś, w jakiejś Pszczelej Woli... Miał zamiar być tu do ukończenia studiów, został do końca życia.
Bardzo szybko zaaklimatyzował się w nowej szkole, tym bardziej, że uczniowie często byli w jego wieku i też przyszli tu „z lasu”. Szybko znalazł z nimi wspólny język. Zaczął też szybko realizować swoje wielkie pasje : najpierw teatr amatorski, później turystyka. Powołał do życia szkolny zespół teatralny, który prowadził do odejścia na emeryturę. Zespół co roku wystawiał co najmniej jeden, pełnometrażowy spektakl, oprócz tego programy okolicznościowe, takie jak Szopki Noworoczne /cieszące się ogromną popularnością zarówno wśród młodzieży, jak i nauczycieli/, różnego typu kabarety. Teatr pszczelo wolski zdobył dużo nagród i wyróżnień na przeglądach ruchu amatorskiego, na szczeblu powiatowym, wojewódzkim i ogólnopolskim.
Drugą pasją stała się turystyka. Z młodzieżą przewędrował Polskę wzdłuż i wszerz. Organizował co roku letnie obozy wędrowne /również obozy teatralne, wystawiając po drodze sztukę, stroje niosąc w plecakach/. Oprócz tego organizował co najmniej jeden rajd pieszy w czasie roku szkolnego. Uczniowie poznawali nasz kraj również w czasie wycieczek autokarowych. Często były to wycieczki związane z programem nauczania – Szlakiem Młodej Polski itp.
Po rozpoczęciu pracy w Pszczelej Woli szybko „zaraził się” pszczelarstwem. Zaowocowało to własną pasieką /do 60 pni/, niezliczoną ilością artykułów w „Pszczelarstwie”, oraz działalnością w PZP.
Po przejściu na emeryturę, zajął się utrwalaniem pamięci Polaków pomordowanych na Wołyniu, oraz ratowaniem resztek pamiątek polskości Wołynia. Dzięki, między innymi, jego pracy, został uratowany, a następnie odrestaurowany cmentarz parafialny i wojenny w rodzinnych, ukochanych Zasmykach. W wielu miejscowościach Wołynia stanęły krzyże w miejscach masowych mordów Polaków. Ratował, przywoływał pamięć Kresów również pisząc książki o charakterze wspomnieniowym. Powstało ich 11.
Zaangażował się jako emeryt również w działalność samorządową i regionalistyczną. Był Przewodniczącym Rady Gminy Strzyżewice pierwszej kadencji. Pisał o historii okolicznych miejscowości i ich właścicieli. Współredagował monografię gminy Strzyżewice.
Zmarł 29 VIII 2002 r. Pochowany został na cmentarzu parafialnym w Żabiej Woli, w obecności ok. 600 swoich towarzyszy broni, wychowanków, przyjaciół i znajomych.


Opracował Andrzej Karłowicz


_________________
galeria PszczeliPark portal PszczeliPark